1. Thoát vị đĩa đệm là gì?

- Thoát vị đĩa đệm là tình trạng nhân nhầy đĩa đệm cột sống thoát ra khỏi vị trí bình thường trong vòng sợi chèn ép vào ống sống hay các rễ thần kinh sống và có sự đứt rách vòng sợi gây nên hội chứng thắt lưng hông điển hình. Thoát vị đĩa đệm cột sống xảy ra khi nhân keo của đĩa đệm thoát ra ngoài và chèn ép vào rễ thần kinh, tủy sống, hay nói cách khác nó là tình trạng đĩa đệm bị ép lồi ra khỏi vị trí bình thường, giữa các đốt sống. 

- Thoát vị đĩa đệm thường tập trung ở các dạng chính là thoát vị đĩa đệm đốt sống cổ và thoát vị đĩa đệm đốt sống thắt lưng, thoát vị đĩa đệm mất nước, thoát vị đĩa đệm đa tầng, sau bên...

2. Nguyên nhân

+ Do thoái hóa tự nhiên: Tuổi tác và các bệnh lý cột sống bẩm sinh hay mắc phải như gai đôi cột sống, gù vẹo, thoái hóa cột sống cũng là các yếu tố thuận lợi để gây bệnh. Những người ở độ tuổi từ 30 đến 50 là có nguy cơ bị thoát vị cao nhất do những thành phần nước và đàn hồi bên trong nhân tủy sẽ giảm đi theo tuổi. Những người trên 30 tuổi, đĩa đệm thường không còn mềm mại, nhân nhày có thể bị khô, vòng sụn bên ngoài xơ hóa, rạn nứt và có thể rách. Trên cơ sở đó nếu có một lực tác động mạnh vào cột sống (chấn thương, gắng sức...), nhân nhày có thể qua chỗ rách của đĩa đệm thoát vị ra ngoài chui vào ống sống, chèn ép rễ thần kinh gây đau cột sống.

+ Do chấn thương vì tai nạn hoặc bệnh lý về cột sống di truyền

+ Tư thế sai trong lao động, vận động và hoạt động: Cơn đau thường xuất hiện khi ta nhấc vật nặng ở tư thế không phù hợp. 

  

+ Thói quen sinh hoạt: 

 - Ngồi hoặc nằm hàng giờ trước máy tính để chơi game, lướt web, xem phim… 

 - Kê gối ngủ quá cao, ngủ sai tư thế trong thời gian dài

 - Ngồi gù lưng, bắt chéo chân, ngồi trượt người xuống ghế trong thời gian dài

 - Mang vác vật nặng, làm việc quá sức, đeo túi nặng lệch vai, ngồi xổm….

 - Thức khuya, ít vận động cơ thể, chơi thể thao, tập thể hình quá sức, không đúng động tác…

+ Do chấn thương hoặc bệnh lý về cột sống

Những người trẻ gặp chấn thương cột sốt do bị va đập mạnh vào cột sống, tai nạn giao thông, té ngã, tai nạn lao động cũng là đối tượng có nguy cơ mắc thoát vị đĩa đệm cao.

Ngoài ra, tình trạng này còn có thể xuất hiện ở những người trẻ mắc các bệnh về cột sống bẩm sinh do di truyền từ người thân. Các bệnh lý này thường là hẹp ống sống, gai cột sống, gù vẹo cột sống, trượt đốt sống…

+ Do chế độ ăn uống thiếu khoa học

Chế độ dinh dưỡng không hợp lý, thường xuyên thức khuya, sử dụng rượu bia chất kích thích, lười vận động…  không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe mà còn là những nguyên nhân chính gây thoát vị đĩa đệm ở người trẻ tuổi. Thường gặp ở người ốm yếu, ăn uống không đủ chất gây thiếu hụt chất dinh dưỡng nuôi cơ thể, nhất là hệ xương khớp. Ngoài ra, tình trạng này cũng dễ gặp ở người không kiểm soát chế độ ăn uống, ăn quá nhiều nhất là thức ăn nhanh gây béo phì.

Những người béo phì là nhóm đối tượng dễ mắc các bệnh về xương khớp nhất. Chủ yếu là do khi cân nặng vượt quá mức cho phép của cơ thể, vùng cột sống, các đĩa đệm và dây thần kinh quá tải, căng giãn quá mức, đĩa đệm mất nước, bị mài mòn lâu ngày dẫn đến thoát vị. 

4. Hậu quả

Thoát vị đĩa đệm cột sống là một bệnh khá thường gặp, có thể để lại nhiều hậu quả, ảnh hưởng đến cuộc sống và sinh hoạt của người bệnh.

+ Khả năng vận động của bệnh nhân bị giảm sút rõ rệt. Bệnh nhân rất khó thực hiện các động tác cột sống như cúi ngửa, nghiêng xoay. +Khi rễ thần thần kinh bị tổn thương thì bệnh nhân khó vận động các chi.

+ Nếu tổn thương thần kinh cánh tay thì bệnh nhân không thể nhấc tay hay khó gấp, duỗi cánh tay, khả năng lao động và sinh hoạt bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

+ Nếu tổn thương thần kinh tọa thì bệnh nhân có thể không nhấc được gót hay mũi chân. Dần dần xuất hiện teo cơ chân bên tổn thương.

+ Khi bệnh nặng người bệnh thấy chân tê bì, mất cảm giác ở chân đau hay đại, tiểu tiện không kiểm soát được, rối loạn vận động hoặc thậm chí liệt nửa người bên dưới.

+ Thoát vị đĩa đệm có thể để lại những biến chứng nguy hiểm cho người bệnh.

   - Bệnh nhân có thể bị tàn phế suốt đời do bị liệt trong trường hợp đĩa đệm thoát vị chèn ép tuỷ cổ. Khi bị chèn ép các dây thần kinh vùng thắt lưng cùng, bệnh nhân có thể bị chứng đại tiểu tiện không tự chủ do rối loạn cơ tròn.

   - Bệnh nhân bị teo cơ các chi nhanh chóng, khiến sinh hoạt bị ảnh hưởng nghiêm trọng, thậm chí mất khả năng lao động. Tất cả các biến chứng đó ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống của người bệnh, chưa kể những tốn kém do chi phí điều trị.

5. Phòng ngừa và điều trị

- Để điều trị thoát vị đĩa đệm cần lưu ý đến chế độ vận động. Trong thời kỳ cấp tính, nằm nghỉ tại giường là nguyên tắc quan trọng đầu tiên. Tư thế nằm ngửa trên ván cứng, có đệm ở vùng khoeo làm co nhẹ khớp gối và khớp háng. Thực hiện điều trị vật lý và các liệu pháp phản xạ: bao gồm phương pháp nhiệt như chườm nóng (túi nước, muối rang, cám rang, lá lốt, lá ngải cứu nóng); dùng các dòng điện tại khoa vật lý trị liệu, điều trị bằng laser; châm cứu.

- Chú ý tư thế hợp lý trong lao động, vận động và hoạt động, đặc biệt là tư thế lao động, tư thế ngồi, mang vác nặng. Khi bê vác vật nặng nên ngồi xuống bê vật rồi từ từ đứng lên, tránh thói quen đứng rồi cúi xuống, nhấc vật nặng lên, tập thể dục đúng cách.

Vận động đúng tư thế

Thường xuyên tập thể dục

- Chế độ dinh dưỡng: 

+ Người bệnh thoát vị nên ăn các thực phẩm giàu canxi có nguồn gốc từ sữa, rau củ quả có màu xanh đậm. Bên cạnh đó với những bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng nên bổ sung đầy đủ các loại vitamin nhóm C, D, E, K và magie. Những dưỡng chất thiết yếu này sẽ giúp gia tăng sự chắc khỏe của sụn khớp, chống viêm, đẩy nhanh quá trình hấp thụ canxi. Các vitamin này có nhiều trong các loại ngũ cốc, hạt đậu, đỗ tương.

+ Ngoài ra các chất không thể thiếu trong tháp dinh dưỡng bổ sung của những người bị thoát vị đĩa đệm không thể không kể đến là glucosamine, chondroitin (giúp thúc đẩy quá trình tái tạo sụn khớp) có nhiều trong nước hầm xương, sụn sườn động vật. Omega 3 (giúp chống viêm, giảm đau do ma xát và va chạm cột sống) có nhiều trong các loại cá như cá hồi, cá ngừ.

 

+ Bên cạnh các thực phẩm nên bổ sung thì bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cùng cần tránh một số loại thức ăn và đồ uống không tốt, ảnh hưởng xấu tới cấu trúc cột sống và sức khỏe nói chung bao gồm:

 - Thịt bò và da gà (dễ gây teo cơ)

 - Nội tạng động vật (chứa nhiều hàm lượng purin dễ gây rối loạn cấu trúc cột sống, giảm tính đàn hồi)

 - Hạn chế sử dụng rượu, bia và các chất kích thích (những chất dễ đào thải hàm lượng canxi của cơ thể ra bên ngoài)

Nguồn: (www.thuocdantoc.org và vi.wikipedia.org)