1. Tai biến mạch máu não là gì?

Tai biến mạch máu não gồm những biểu hiện bệnh lý đột ngột, cấp tính có tính chất khu trú của hệ thần kinh trung ương do giảm cung cấp máu tới não chẳng hạn như liệt nửa người và mặt cùng bên, tê bì hay rối loạn cảm giác nửa thân, nói khó hoặc nhìn khó, có thể kèm theo hôn mê và rối loạn tri giác

2. Biểu hiện

- Yếu hoặc liệt nửa người một bên

- Mất hoặc rối loạn cảm giác của một bên nửa người. Cơ nửa người co cứng hoặc mềm nhẽo

- Rối loạn ngôn ngữ do hiểu kém hoặc diễn đạt kém

- Mất các cử động quen thuộc: chải đầu, mặc áo... vụng về, khó khắn

- Rối loạn về nói: nói ngọng, nói lắp hoặc nói to quá, nhanh quá,...

- Rối loạn về nuốt: nuốt nghẹn, uống sặc

3. Cách giải quyết

Điều trị tại bệnh viện

Trong đợt điều trị cấp cứu của tai biến mạch máu não, người bệnh cần được nằm và theo dõi tại bệnh viện. Dấu hiệu cấp cứu là hôn mê đi kèm với liệt nửa người, đại tiểu tiện không tự chủ. Ở bệnh viện, tình trạng sức khỏe và tri giác của người bệnh được theo dõi và điều chỉnh.

Phẫu thuật

Một số trường hợp cần được điều trị bằng phẫu thuật như: xuất huyết não-màng não, máu tụ nội sọ... Chỉ định phẫu thuật do thầy thuốc phẫu thuật thần kinh đưa ra

4. Nguyên nhân và cách đề phòng

- Bệnh tim

Phát hiện và điều trị bệnh tim: hẹp van hai lá, điều trị rung nhĩ, huyết khối,...

- Tăng huyết áp

Kiểm soát huyết áp

- Hút thuốc lá

Bỏ hoặc giảm hút

- Rượu bia

Bỏ hoặc giảm lượng rượu bia

- Đái tháo đường

Phát hiện sớm và điều trị bệnh. Theo dõi các biến chứng của đái tháo đường

- Béo phì

Điều chỉnh chế độ ăn uống hợp lý: giảm mỡ, tăng thịt nạc, rau xanh. không nhịn, ăn điều độ

- Căng thẳng, áp lực

Điều chỉnh công việc, nghỉ ngơi hợp lý

- Thuốc tránh thai

Tư vấn của thầy thuốc, thay đổi thuốc

- Thói quen ăn uống

Giảm muối, thịt mỡ và thức ăn giàu cholesterol

5. Phục hồi chức năng

    5.1 Tư thế nằm đúng cho bệnh nhân liệt nửa người

1. Nằm nghiêng về phía bên liệt

 Đầu bệnh nhân: có gối đỡ chắc chắn, không để đầu bị đẩy ra sau, các đốt sống cổ phía trên ở tư thế hơi gấp.

- Thân mình: bệnh nhân nằm ở tư thế nửa ngửa, có gối đỡ phía lưng.

- Tay liệt: khớp vai, xương bả vai được đưa ra trước, tay duỗi 900 với thân, khớp khuỷu duỗi, cẳng tay xoay ngửa, cổ tay, các ngón tay duỗi và dạng.       

- Tay lành: ở vị trí nghỉ ngơi trên thân hoặc trên gối đỡ phía sau lưng, để trợ giúp giữ thân mình ở tư thế nửa ngửa.

- Chân liệt: ở tư thế khớp háng duỗi và khớp gối hơi gấp.

- Chân lành: có gối đỡ ở phía trước, cao ngang mức với thân, khớp háng và khớp gối gấp

2. Nằm nghiêng về phía bên lành

- Đầu bệnh nhân: có gối đỡ chắc chắn như nằm nghiêng về phía bên liệt, không để đầu bị đẩy ra sau.

- Thân mình: vuông góc với mặt giường, có gối đỡ phía lưng.

- Tay liệt: có gối đỡ phía trước cao ngang mức với thân mình, khớp vai và khớp khuỷu gấp.

- Chân liệt: có gối đỡ phía trước cao ngang mức với thân để giữ thân mình vuông góc với mặt giường; khớp háng và khớp gối gấp.

- Tay lành: ở dưới gối hoặc ngang qua ngực, chân lành ở tư thế khớp háng duỗi, khớp gối hơi gấp

3. Nằm ngửa tay duỗi dọc theo thân 

- Đầu bệnh nhân: có gối đỡ chắc chắn, không gối quá cao, không để các đốt sống cổ và ngực bị gấp.

- Mặt bệnh nhân nhìn thẳng ra trước hoặc quay sang bên liệt.

- Vai bên liệt: có gối mỏng đỡ dưới xương bả vai để giữ vai ở vị thế đưa ra trước.

- Tay bên liệt: xoay ngửa, duỗi dọc theo thân mình, hoặc dạng ngang, hoặc duỗi thẳng lên phía đầu, các ngón tay duỗi và dạng.

- Hông bên liệt: có gối mỏng đỡ dưới hông giữ khớp háng duỗi, đưa ra trước.

- Chân bên liệt: có gối đỡ dưới khoeo giữ khớp gối gấp, có gối đỡ phía mắt cá ngoài giữ cho chân bên liệt không đổ ra ngoài.

- Chân và tay lành: được đặt ở vị trí mà bệnh nhân cảm thấy thoải mái, dễ chịu.

5.2 Cách lăn trở người bị tai biến mạch máu não

Lăn sang bên liệt

Nâng tay và chân lành lên. Đưa chân và tay lành về phía bên liệt. Xoay thân mình sang bên liệt.

Lăn sang bên lành

Cài tay lành vào tay liệt. Giúp người bệnh, gập gối và háng bên liệt. Dùng tay lành kéo tay liệt sang phía tay lành. Đẩy hông người bệnh xoay sang bên lành

5.3 Tư thế ngồi đúng cho bệnh nhân tai biến

Ngồi dậy từ tư thế nằm ngửa

Người nhà ngồi bên cạnh người bệnh. Người bệnh bám hai tay vào cánh tay của người thân. Một tay người nhà quàng và đỡ vai người bệnh. Đỡ người bệnh ngồi dậy từ từ.

Ngồi dậy từ tư thế nằm nghiêng

Người bệnh nằm nghiêng bên lành cạnh mép giường. Chân lành luồn dưới gót chân liệt ra ngoài mép giường. Thả cả hai chân xuống dưới cạnh giường. Chống khuỷu tay lành lên mặt giường, duỗi tay lành để đẩy thân mình ngồi lên. Khi đó người nhà đỡ vai dưới để hỗ trợ bệnh nhân ngồi dậy.

5.4 Tập hoạt động, sinh hoạt hằng ngày 

Cởi áo, quần

Theo thứ tự cởi tay áo (ống quần) bên lành trước, bên liệt sau

Mặc quần, áo

Làm theo thứ tự ngược lại với khi cởi: xỏ ống quần (tay áo) bên liệt vào trước, kéo lên rồi xỏ ống quần (tay áo) bên lành vào sau.

5.5 Các bài tập khác

Tập đứng dậy, tập thăng bằng, đi trong thanh song song, tập theo tầm vận động khớp, các động tác người bệnh tự tập

Nguồn: PSG.TS.BS Cao Minh Châu